Page images
PDF
EPUB

tem, ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur. Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen litterarum Latiuarum quae illustranda et excitanda nobis est, ut, si occupati profuimus aliquid civibus nostris, prosimus etiam, si possumus 2, otiosi. 6. In quo eo magis nobis est elaborandum, quod multi iam esse libri Latini 3 dicuntur, scripti inconsiderate ab optimis illis quidem viris, sed non satis eruditis. Fieri autem potest, ut recte quis sentiat et id, quod sentit, polite eloqui non possit; sed mandare quen

2 Ern. coni. si possimus, et sic Gud. 1. II. Rehd. Vind. 1. Duisb. unus Ox. et ed. H. At cf. II. 2, 6: sed eos, si possumus, excitemus. 3 Sic R. Gud. 1. 2. (hic libri latine); Or. c. vulg. Latini libri.

p. 6, 14: sed pleni sunt omnes libri, plenae sapientium voces, plena exemplorum vetustas: quae iacerent in tenebris omnia, nisi litterarum lumen accenderet (alii: accederet, v. Stürenburg.).

nos in Gr. L. §. 123. Not. 2. Cf. I. 32, 79: huius. V. 2, 5. Neque negari potest, fuisse scriptores, ut Cornelium Nepotem (v. Bremium ad Praefat. §. 2.), qui ad vividiorem reddendam rerum praeteritarum descriptionem mirifice delecta- prosimus etiam oliosi] V. nos in 1. d. rentur frequentissimo usu pronominis de- de Cic. in ph. meritis p. 63 sq. monstrativi. Mirum est, quam incon- §. 6. libri Lalini – non satis eruditis] stanter in recipiendo reiiciendove pro-,,Amafanium notat aliosque nonnullos ex nomine is versati sint ii, qui veterum Epicuri grege, quos eo nomine perstrinscriptorum libros recensendi curam in xit etiam Academ. I. 2, 5. (ubi v. Goese susceperunt. Veluti Wolfius, nulla renz. p. 7.)." Davisius. Cf. infra II. 3, certa ductus sententia, aliis locis recte 7. init. IV. 3, 6. ad Fam. XV, 16. et illud pronomen reduxit, aliis pronomen 19. de Fin. I. 3, 8. (ubi v. Madvig.) hic reliquit, quamvis loci ratio aperte III. 12, 40. V. nos in libro d. p. 22. pronomen is requirat, aliis denique, ubi vulgo legebatur pron. is, reposuit pron. hic. Klotzius, miro quodam pronominis hic amore ductus, id innumerabilibus locis vel retinuit vel revocavit, ubi sententiae ratio necessario requirit pronomen is. Saepissime et in codd. et in edd. inter se permiscentur formae hi et ii, his et iis; rarius hae et eae (ut III. 18, 42. IV. 9, 22. 13, 29. V. 33, 94.), hos et eos; rarius etiam huius et eius (ut III. 22, 52.); longe rarissime hic et is (ut IV. 17, 37.). Codicibus MSS. in hac quidem re nulla fere habenda est fides, quum reperiantur, qui semper his, nunquam iis exhibeant. Eleganter de hac re exposuit Ed. Wunderus in Jahrb. für Philolog. u. Päd. v. Joh. Chr. Jahn. V, 2. 1827. p. 141. Cf. doctissimum Sallustii interpretem, Kritzium, ad Catil. II, 4,

-

verun

ab optimis illis quidem viris, sed non satis eruditis] H. e. ab illis scilicet, qui optimi quidem sunt, sed non sat. erud. III. 5, 11: Graeci volunt illi quidem, sed parum valent verbo. III. 16, 35: tarda illa quidem medicina, sed tamen magna, IV. 8, 17. 28, 60: illa quidem tamen. de Fin. IV. 14, 38. 16, 43. V. 5, 12. V. Ramshorn. Gr. L. §. 157. Kühner. Gr. L. §. 123. Not. 4. et qui multus est in illustrando hoc usu pronominis ille ante part. quidem, cui deinceps respondet sed, sed tamen, Beier. ad Off. I. 17, 60. p. 140. 27, 95. p. 213. II. 6, 21. p. 44. III. 9, 39. p. 247. Adde Goerenz. ad Acad. II. 15, 47. Madvig. in Opusc. Acad. alt. p. 314 sq. et ad Fin. IV. 16, 43. Ellendt. ad de Or. II. 89, 361. Vol. II. p. 340. Wopkens. Lectt. Tull. I, 13. p. 106. (H.), Otton. ad Fin. II. 4, 12. Seyffert. ad Lael. 6, 20. p. 125 sq., qui pron. ille apte vertit: an sich. Pari modo, sed multo rarius, pronomen is dicitur. Infra IV. 3, 5. illustranda et excitanda] Elegans ver- 28, 60: est ea quidem utilior, sed raro borum delectus! Philosophia, quae ia- proficit. Fin. V. 24, 71. Verum num cuit, excitatur, quae nullum habuit lumen in hac verborum coniunctione v. quidem litterarum, illustratur. De usu vocabuli ante pronomen ille sedem suam occuluminis eleganter disputavit M. Seyffertus pare possit, dubium videtur Madvigio ll. ad Lael. 8, 27. p. 188 sq. C. p. Arch. dd, non solum propter exemplorum rari

non multum aut nihil omnino] De particula aut semel posita v. Handium in Tursell. Vol. I. p. 537 sq. et nos in Gr. L. §. 137, 2.

quam litteris cogitationes suas, qui eas nec disponere, nec illustrare possit, nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio et litteris. Itaque suos libros ipsi legunt cum suis, nec quisquam attingit praeter eos, qui eandem licentiam scribendi sibi permitti volunt. Quare si aliquid oratoriae laudis 4 nostra attulimus industria, multo studiosius philosophiae fontes aperiemus, e quibus etiam illa manabant.

4 Sic R. b. aliique multi codd.; Or. c. aliis codd. (etiam Gud. 1.) et plerisque edd. vett. laudi. V. Adn.

tatem, sed quod ea una sit caussa pronominis ponendi, ut ei particula adhaereat. Infra 11, 22. e Regio aliisque libris revocavimus magnum illum quidem virum pro vulg. m. quidem illum, Sed ad Attic. XV. 13, 5. sine ulla scripturae varietate legitur: optimum quidem illum virum. Orat. 23, 76. Brut. 45, 167. et 77, 267. ex scripturae varietate perspici posse Madvigius putat, saepius in uno et altero cod. aut veteribus editionibus aberrari, idemque Fin. V. 15, 43. in codice archetypo accidisse, ubi vetustiores libri habent agnoscit quidem ille. At in eis locis, quibus restringendi vis non ad subiectum, sed ad universam sententiam pertinet, quidem recte ante pronomen locum suum Occupat. Orat. 3, 13: eloquentia haec forensis multis quidem illa adiumentis magnisque caruit, sed tamen ornata verbis atque sententiis iactationem habuit in populo. V. Seyffert. 1. d. De ironico verbi optimus usu v. ad III. 21, 50.

ut recte quis sentiat et id — polite eloqui non possit] Ubi duo contraria orationis membra consocianda sunt, alterum aut per adversativam particulam alteri opponitur, aut, uti h. I., per copulativam particulam cum altero coniungitur, ut et id, quod est, et id, quod non est, de eadem re aequaliter praedicetur. Illud dicendi genus tritum est ac vulgare, hoc multo exquisitius atque elegantius. Nam quo minus post et contraria sententia exspectatur, eo maiore vi legentis animum advertit. Infra II. 13, 31: ea patieturne te quicquam facere nihil proficientem et laborantem. de Or. III. 23, 86: magister hic Samnitium summa iam senectute est et quotidie commentatur. Exempla huius usus collegit Handius in Tursell. Vol. II. p. 496 sq. Menkius in Observv. ined. laudat Goerenz. ad Legg. II. 21, 53. p. 184., Ernestium ad Tacit. Ann. V, 3., Bremium ad Corn. Nep. Paus. III, 7.

mandare quenquam] Pronomen quodam modo abundat ob sequens hominis. Plerumque omitti solet. Offic. I. 28, 99: nam negligere, quid de se quisque sentiat, non solum arrogantis est, sed omnino dissoluti. Ceterum cf. Academ, I. 1, 2: intemperantis enim esse arbitror scribere quod occultari velit.

cum suis] H. e. sui similibus vel eis, qui eandem licentiam scribendi sibi permitti volunt.

si aliquid oratoriae laudis] H. e. si industria mea, in excolenda dicendi arte collocata, effeci, ut aliquid laudis aut gloriae, quae ex eloquentia redundat, Romanis aut nomini Romano afferretur. Similem locum comparat Klotzius: C. Phil. II. 8, 20: tantum dicam breviter

-

me- perfecisse operibus subsecivis, ut meae vigiliae meaeque litterae et iuventuti utilitatis et nomini Romano laudis aliquid afferrent. De verbo afferendi sine dativo posito Handius ad Wopkens. p. 69. excitavit C. Mil. 28, 77: multas tamen summorum imperatorum clarissimas victorias aetas nostra vidit, quarum nulla neque tam diuturnam attulit laetitiam, nec tantam. De verbis oratoria laus cf. de Orat. I. 28, 130: ut ad hanc similitudinem huius histrionis oratoriam laudem dirigamus. Brut. c. 30: quoniam per illos ne haec quidem in civitate genera oratoria laude caruerunt. Sic Academ. II. 1, 2: laus imperatoria. De re ipsa v. nos in libro dicto de Cicer. in phil. mer. p. 82.

illa manabant] Scil. quae in dicendi arte attulimus, uti bene explicat Moser. Pearcii coniectura manabat, quod etiam codd. Marb. et Ox. 1. habent, faeile supersedere possumus. Illa non referendum est ad oratoriam laudem, uti placuit Goerenzio ad Legg. III. 8, 19., neque vero ad universam sententiam, sed ad aliquid, in quo inest notio numeri pluralis (aliqua, nonnulla). Eodem modo illa accepisse videtur Bakius ad C. Legg.

IV. 7. Sed ut Aristoteles, vir summo ingenio, scientia, copia1, quum motus esset Isocratis rhetoris gloria, dicere etiam coepit adolescentes docere et prudentiam cum eloquentia iungere; sic nobis placet, nec pristinum dicendi studium deponere, et in hac maiore et uberiore arte versari. Hanc enim perfectam philosophiam semper iudicavi, quae de maximis quaestionibus copiose posset ornateque dice

1 v. Adn.

HI. 8, 19., qui illa explicat de monumentis oratoriae laudis, quae Cicero sua industria condiderit.

CAP. IV. §. 7. Aristoteles Isocratis rhetoris gloria etc.] de Orat. III. 35, 141: Ipse Aristoteles, quum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, -mutavit repente totam formam prope disciplinae suae versumque quendam de PhiÎocteta paulo secus dixit. Ille enim turpe sibi ait esse tacere, quum barbaros; hic autem, quum Isocratem pateretur dicere: ubi v. O. M. Müller p. 514 sq. Cf. Quinctil. Instit. III. 1, 14. Adde Cic. de Orat. I. 10, 43. Moser laudat Pflugkium de Theopompi Chii vita et scriptis (Berol. 1827. 8.) p. 18 sq.

quadam scientia et copia ceterorum studia restinxit. Ceterum et ad scientia et ad copia supplendum est summa, uti in Verrem IV. c. 58: Archimedem illum summo ingenio hominem ac disciplina. Muren. XVII, 36: L. Philippum summo ingenio, opera, gratia, nobilitate. Goerenz. ad Academ. I. 4, 17. p. 28.

[ocr errors]

[ocr errors]

[ocr errors]

V.

ver

τέ. Isocr. Pac.

dicere etiam iungere] Infinitivus dicere pendet a docere et infinitivus iungere a coepit. Prudentia eloquentiae opposita significat philosophiam. Cf. de Divin. II. 1, 4. (ab Orell. allat.):,,cum philosophia dicendi etiam praecepta coniunxerint“ sc. Aristot. et Theophrastus. Menkius 1. d. comparat C. Orat. 14, 46. nec pristinum deponere, et vir summo ingenio, scientia, copia] Sic sari] Nec (neque) et vertere possumus recte Or. ex emendatione Lambini legi- per: einerseits (findet Etwas) nicht (Statt) turque in ed. Oxon. 1783. pro vulgato andererseits (findet Etwas Statt). Inscientiae copia, quod et codd. et edd. fra c. 23, 54. 29, 71. O. M. Müller. ad vett. praebent: contra quam scripturam Cic. de Orat. I. 33, 152. p. 100. Passov. Orellius haec monet: Sed tria omnino ad Tacit. German. p. 86. Beier. ad Offic. sunt, ingenium a natura Aristoteli da- III. 4, 20. p. 215 sq. Kritz. ad Sall. Iug. tum, scientia ab ipso comparata, copia I, 5. p. 8. Ramsh. Gr. L. §. 188. Kühsive eloquentia, ut in Orat. 1, 5: Arist. ner. Gr. L. §. 135, 4. Sic saepissime admirabili quadam scientia et copia. Ne- apud Graecos: OUTE que certe Cicero, si scientiae copia scri- p. 171: οὔτ ̓ ἂν οὗτος ἔσχε ταύτην psisset, copulam et omisisset; asyndeton ποιήσασθαι ἐρώτησιν, ἡμεῖς τ ̓ ἂν ἔγνωenim in duobus coniunctis vocabulis non μev x. T. λ. V. Hartung. Griech. Partik. usurpatur, nisi cum vi quadam oratoria, T. I. p. 193. et nos in Gr. Graec. T. II. ut in oratione affectus plena; ubi autem §. 743, 3. (Gr. schol. §. 321, 2.) Sic tria vocabula consociantur, asyndeton se excipiunt et nec (neque). Infra V. apud Ciceronem longe est frequentissi- 38, 112: et dicebat nec deerat. mum. V. nos in Gr. L. §. 138b), 1. b). Beier. ad Offic. I. 21, 72. p. 169. Ramsh. Denique, ut recte docet Morgenstern. et Kühner. 11. dd. Pari modo apud Symbol. crit. Dorpati 1819., scientiae Graecos: TÉ OUTE. De re cf. infra copia (pro doctrinae vel eruditionis co- II. 3, 9. pia) Ciceroniano usui videtur repugnare. in quam exercitationem ita nos studiose De voc. scientia et copia cf. Beier. ad dedimus] H. e. ad quam exercitationem Offic. II, 5. P. 34. De Aristotele sic tantum studium contulimus. Cicer. CaeQuinctil. Instit. X. 1, 83: Quid Aristo- cil. 2: qui me ad defendendos homines telem? quem dubito scientia rerum, an ab ineunte aetate dedissem. de Orat. I. scriptorum copia, an eloquendi suavita- 21, 95: quum se ad audiendum, legente, an inventionum acumine, an varie- dum scribendumque dederit. III. 16, 59: tate operum clariorem putem. Adde (Socrates) quum prudentia et acumine cum Menkio in Observatt. ined. C. Or. et venustate et subtilitate, I, 5: Nec vero Aristotelem in philoso- eloquentia, varietate, copia, quam se phia deterruit a scribendo amplitudo cunque in partem dedisset, omnium fuit Platonis; nec ipse Aristoteles admirabili facile princeps. Sic apud Ciceronem :

V.

tum vero

re : in quam exercitationem ita nos studiose dedimus 2, ut iam etiam scholas Graecorum more habere auderemus. Ut nuper tuum post discessum in Tusculano, quum essent complures 3 mecum familiares, tentavi, quid in eo genere possem 4. Ut enim autea declamitabam caussas, quod nemo me diutius fecit; sic haec mihi nunc senilis est declamatio. Ponere iubebam, de quo quis audire vellet; ad id aut

2 et 3 v. Adn. 4 R. Ox. 3. possim; at v. Adn. ad v. antecedentia ut habere auderemus.

tur" v. Adnotata.
cf. §. 8.

dare se in sermonem, in fugam, ad le- Lat Gr. §. 140. a Not. 3. b). Hinc innitatem. Sic Graeci, ut Demosth. pro fra IV. 11, 24: nollem vulgatum sanaret Coron. §. 179 xat dwx Eμautèy in sanet et V. 13, 39: caecaretur in caeὑμῖν ἁπλῶς εἰς τοὺς περιεστηκό - cetur esse mutatum. Exempla, in quibus tas tỷ πóÀει xivdúvous: ubi v. Ludolph. post perfectum (praeter. in praes. s. Dissenium p. 348. Ceterum quam dedi- tempus praesens rei perfectae) praesens mus scripturam, profecta est ex emen-. sequitur, rariora sunt apud Tullium. datione Lambini. În omnibus notis codd. De c. 21, 49: „,tot autem rationes atlegitur nos studiose operam dedimus; tulit, ut sibi certe persuasisse videaLambinus delevit verbum operam: quod, De voc. scholas ut ait, ab aliquo indocto fuisse adiectum, vincunt omnes fere quos vidi libri vett., in quibus eius nulla comparent vestigia. Hanc emendationem praeter Klotzium, qui, ut codicum auctoritatem negligeret, a se impetrare non potuit, ceteri omnes recentiores editores receperunt. Ac iure quidem; nam nusquam alibi Tullius dixit operam dare in aliquid; (e Quinctil. XII, 2. Davisius attulit: qui plus in hoc studii dederunt;) tum vero, retento hoc verbo, pronomen nos plane abundare videtur; certe verba sic ordinanda erant: in quam ex. nos ita studiose operam dedimus.

-

tuum post discessum] Scil. in provinciam Galliam Cisalpinam, cui Brutum anno 46 a. Chr. Caesar, bellum in Africa contra Scipionem, Catonem, Iubam suscepturus, praefecit. ad Famil. VI, 6: Cassium sibi legavit, Brutum Galliae praefecit. V. Becheri Progr. ad I. Tusc.

complures] Sic recte Or. pro plures, quod ex paucis deterioribus codd. alii ediderunt; plures enim vi comparativa poni solet, ut nostrum: mehr Menschen als; complures autem sine comparatione dicitur estque nostrum: mehrere Menschen, i. e. nonnulli. V. Kritz. ad Sallust. Cat. XIX, 2. et Seyffert. ad Lael. 4, 14. p. 73.

ut — habere auderemus] Observandus est usus imperfecti. Exspectabatur: ut audeamus; sed in veterum scriptorum, imprimis Ciceronis, more positum declamitabam] Cic. Brut. 90: Comest, ut post perfectum etiam in eis mentabar declamitans (sic enim nunc loenuntiatis, quorum sententia vel ad tem- quuntur) saepe cum aliquo quotidie, pus praesens pertinet vel omni tempore h. e. exercitationis caussa orationes habevim suam habet, imperfectum sequatur. bam. Declamatio disputationes de phiCf. 42, 100. possem. 47, 112: omni au- losophia. Sic infra II. 11, 26. Senilis tem oratione illud certe perfectum est, dicitur, quia eodem nomine appellabaut mortem non ducerem in malis: ubi tur exercitatio illa, qua pueris in ludis cf. Adnot. III. 33, 81: tractatum est au- ficta quaedam Sέuata praescribi soletem a nobis id genus aegritudinis —, bant, quibus ad eloquentiam viam sibi munirent. V. Forcellini Thes. Lat. h. v.

ut

remedia ne magno opere quaerenda arbitraremur: ubi Dav. c. nonnullis de- ponere] Ponere (TJéva) quaestionem. terioribus codd. arbitremur legit. Somn. Verbum in hac re proprium. Infra III. Scip. c. 3: Homines sunt hac lege gene- 22, 54. Lael. V, 17: ut iis ponatur, de rati, qui tuerentur illum globum: imperf. quo disputent: ubi Gernhard. Cf. Epist. tuerentur indicat consilium, quod deus IX, 26: quod tu unum τnua Dioni tum habuit, quum homines generavit. philosopho posuisti. Hinc eiusmodi quaede Senect. 21: Sed credo deos immor- stiones dicuntur Séosts. Cf. de Orat. I. tales sparsisse animos in corpora hu- 22, 102. II. 1, 2. Vid. Ernestii Clav. mana, ut essent, qui terras tuerentur etc. Ciceron. h. v. Infra V. 4, 11. legitur: V. Ochsner. Ecl. Cic. p. 251. Kühner. sic est propositum, de quo disputaremus.

sedens, aut ambulans disputabam. 8. Itaque dierum quinque scholas, ut Graeci appellant, in totidem libros contuli. Fiebat autem ita, ut, quum is, qui audire vellet, dixisset, quid sibi videretur, tum ego contra dicerem., Haec est enim, ut scis, vetus et Socratica ratio contra alterius opinionem disserendi; nam ita facillime, quid veri simillimum esset, inveniri posse Socrates arbitrabatur. Sed quo commodius disputationes nostrae explicentur, sic eas exponam, quasi agatur res, non quasi narretur. Ergo ita nascetur exordium.

V. 9. A. Malum mihi videtur esse mors. M. lisne, qui mortui sunt, an iis, quibus moriendum est? A. Utrisque. M. Est miserum igitur, quoniam malum. A. Certe. M. Ergo et ii, quibus evenit iam, ut morerentur, et ii, quibus eventurum est, miseri. A. Mihi ita videtur. M. Nemo ergo non miser. A. Prorsus nemo. M. Et quidem, si tibi constare vis, omnes, quicunque nati sunt eruntve, non solum miseri, sed etiam semper miseri. Nam si solos eos diceres miseros, quibus moriendum esset, neminem tu quidem eorum, qui viverent, exciperes; (moriendum est enim omnibus ;)

De constructione disputare ad aliquid v.
Adnotata ad III. 9, 18.

§. 8. scholas, ut Graeci appellant] Plutarch. Teρt Tou άxovely princ.: Try Yevoμένην μοι σχολὴν περὶ τοῦ ἀκούειν ἀπέστаλnά σα урáŸas. Plutarchus primus vocabulum oxos hac significatione usurpavit. Scholae igitur nihil aliud sunt, nisi disputationes, quae sunt de philosophia. Cf. infra 47, 113. III. 34, 81. Fin. II. 1, 1. Plura congessit Davis. ad h. 1. Adde Schütz. Ind. Lat. Cic. h. v. C. O. Mülleri disp. de usu voc. scholae in: N. Jahrb. f. Phil. u. Paedag. VI. Supplem. I. fascic. p. 46-50. Ceterum hae disputationes, quas Tullius scholas appellat, differunt ab eis, quae proprio nomine disputationum vocantur, quales sunt Academicae, de Finibus, de N. D., de Divinatione. In scholis unus est, qui velit doceri, alter, qui doceat; auditoris partes eae sunt, ut parce obloquatur, neque alio consilio, nisi ut alteri facultatem praebeat suam explicandi sententiam; in disputationibus variarum disciplinarum philosophi inducuntur ita disputantes, ut suae quisque sectae sententiam defendat. V. R. Bentleium ad h. l. in ed. Mos. De philosophandi autem genere, quod h. I. attingitur, uberius exposuimus 1. d. de Cicer. in philos. merit. p. 79-81. et p. 149 sq.

haec est enim] De collocatione coniunctionis enim v. ad 27, 66.

CAP. V. §.9. A.] Quisnam collocutor intelligendus sit, in dubio relinquitur. In duobus codd. El. habetur Atticus, idemque sensit Lactant. Div. Inst. I, 15.; sed si hunc Cicero intellexisset, certe eum acutius disputantem fecisset et ma→ iore in eum usus esset urbanitate; cf. praeter alia V. 5, 12.; tum Atticus fuit iam LXV annos natus; iuvenem autem illum, qui cum Cicerone disputaverit, fuisse, patet ex II, 11. Lambinus et Davisius ob II. 12, 28. (At tu, adolescens,) hac littera significari putant Adolescentem, Schützius cum Manutio et Lallemando Auditorem, quum §§. 7. 8. memoretur is qui audire vellet. In cod. Vind. Alteri p. 473. collocutores appellantur: Aulus et Marcus. Litteram M. accipit Tischer pro magistro. Utraque tamen littera sine dubio ab ipsius Ciceronis manu non est profecta, quum in omnibus fere codd. nullum harum litterarum reperiatur vestigium.

miserum, quoniam malum] Miserum (ein Unglück) appellatur id malum (Übel), quod sensibus nostris percipitur, cuius molestiam sentimus. Miserum habet vim substantivi, ut sequens malum, et ob concinnitatem orationis dictum videtur pro miseria aut pro feminino adiectivi misera, uti de Fin. V. 28, 84: bonum liberi, misera orbitas; bonum patria, miserum exsilium; bonum valetudo, miser morbus; bonum integritas corporis,

« PreviousContinue »